De authenticiteitsparadox

Hoofdstuk
Artikelen Colofon
Delen

Een kleine revolutie

Tekst Illustratie
Tjalle Hijlkema Anne Staal

De zon staat al hoog aan de hemel en werpt met al zijn kracht een genadeloze hitte op het aardoppervlak. Daar, helemaal alleen, verstoken van enige vorm van menselijk contact, aan de voet van de berg die hij al zo vaak gezien en beklommen heeft, waarvan hij elke rots, elke kiezelsteentje, elke oneffenheid kent. Aan de voet van die berg, die het toneel van zijn straf vormt en het instrument van zijn pijn, zien we Sisyphus.

Hij voelt de zonnestralen als zweepslagen in zijn nek neerkomen, alsof de zonnegod hem persoonlijk zijn straf oplegt. Het is dat hij hem kent, ze kent, de zonnegod en zijn trawanten; gemakzuchtige wezens zijn het, boosaardige wezens bovendien. Die tirannen, die onmogelijke duivels, die dictatoren van het universum. Maar niet hem, niet Sisyphus. Je zou kunnen zeggen dat hij een dwaas is die handelt naar zijn gevoel en niet nadenkt voordat hij iets doet. Maar je zou hem ook een revolutionair kunnen noemen, iemand die opstond tegen de gevestigde orde en riep: ‘tot hier en niet verder’! Zo vergaat het de groten der aarde vaak; in eerste instantie is men verbaasd, dan komt het onbegrip en de angst en achteraf zegt iedereen: ‘waren wij dat maar geweest’, en, ‘die Sisyphus had het allemaal wel begrepen’.

De achterbakse menigte, daar heeft Sisyphus een hekel aan. Die schapen die onderling wel weten hoe de wereld in elkaar steekt en vooral vinden dat alles beter kan, maar als het erop aankomt staan ze stuk voor stuk achter de dranghekken naar de parade te kijken terwijl ze handenklappend hun meesters toejuichen. Sisyphus kotst ervan.

Dan maar zo leven. Een zware last torsend maar jezelf wel recht in de spiegel aan kunnen kijken en zeggen: ‘ik deed er iets aan. Ik vocht terug en besloot me niet aan te passen, niet achter de grootste blaaskaak en roeptoeteraar aan te lopen’.

De authenticiteit in het leven moet niet gezocht worden in een innerlijk drang te allen tijde trouw te blijven aan je eigen karakter, maar veel eerder in de mate waarin je de zaken tegemoet treedt. Een sceptische houding gecombineerd met een creatieve geest heeft wat dat betreft veel potentie. De ongenadige onverschilligheid van de wereld dwingt je er bijna toe je neer te leggen bij de situatie en hem te aanvaarden, dat snapt Sisyphus ook wel, maar precies binnen dat spanningsveld ligt de uitdaging.

De zin van het leven en het gevoel van authenticiteit wat daarmee gepaard gaat beginnen bij de aanvaarding van de zin van de zinloosheid. Alles wat daarvoor nodig is, is een kleine maar hartstochtelijke revolutie die stelt: hier ben ik! En ook al is volledige non-conformiteit een illusie, patronen zijn er om doorbroken te worden. Wetten om overtreden te worden. Het onverzettelijke karakter van Sisyphus is voor weinigen weggelegd, maar zijn situatie dwingt ons wel na te denken over ons eigen bestaan en hoe wij daar tegenover staan.

Lopen we gedachteloos achter de menigte aan of trekken we ons eigen plan? Houd jij je aan je mening vast? Sta jij open voor discussie? Sisyphus doet dat wel en betaalt daarvoor de hoogste prijs; een ondoenlijk werk waaraan hij iedere ochtend opnieuw begint, waarbij hij steeds weer de hoofdrol speelt in dat absurde schouwspel.

Opgeven doet Sisyphus niet, dat is hem zijn eer te na. Eigenlijk is hij wel gelukkig. Hij heeft een simpel leven, dat staat als een paal boven water. Weinig afwisseling, maar daarmee ook weinig verantwoordelijkheden. Het weer zit niet altijd mee, en ook is de berg op sommige punten lastig begaanbaar, maar al met al kan hij niet zeggen dat hij ongelukkig is. Ja, welbeschouwd zijn er zelfs momenten dat hij zich gelukkig voelt.

Een situatie die is voortgekomen uit een kritische blik is gemakkelijker te aanvaarden dan een situatie die is voortgekomen uit een gedachteloze geest. Omdat een kritische blik een vuur aanwakkert én een andere benadering vereist. De wereld ontvouwt zich zo op een nieuwe manier, roept verwondering op, die vervolgens onderzocht en uitgeplozen kan worden en biedt zo een tegenwicht tegen de zinloosheid van het bestaan an sich.

Het begrip authenticiteit omvat die blik; die nieuwe manier van kijken. Door middel van een kleine revolutie, waardoor de mogelijkheid  bestaat de dingen anders te aanschouwen, maar bovendien anders vast te leggen kan de wereld omgetoverd worden.

Sisyphus noemt zichzelf daarom een kunstenaar. Hij ziet de wereld, maar neemt deze niet aan voor wat die is, omdat Sisyphus heel goed beseft dat hijzelf medeverantwoordelijk is voor de wijze waarop die wereld zich aan hem voordoet. Zoals een clown een publiek nodig heeft aan wie hij zijn grappen kan vertellen, heeft Sisyphus de wereld nodig. En zoals een publiek een clown nodig heeft om te kunnen lachen, heeft de wereld Sisyphus nodig om zijn absurditeit te kunnen tonen. Al is het in dit geval Sisyphus die het laatste lacht, omdat hij die absurditeit volledig doorgrond en er zelfs zijn voordeel mee doet.

En terwijl de zon langzaam achter de horizon verdwijnt, heeft Sisyphus opnieuw de rots naar de top van de berg gebracht. Hij veegt het zweet van zijn voorhoofd en neemt even de rust om te gaan zitten en te kijken naar het adembenemende uitzicht van de lege vlakte die zich tot alle uithoeken van de aarde voor hem, en door hem uitstrekt. En vlak voordat de zon de dag vaarwel zegt en als de laatste flits licht Sisyphus gezichtsveld vult, voelt hij een kort intens moment van gelukzaligheid. Daarna klautert hij glimlachend weer naar beneden.

Hoofdstuk 2 Zelfverbetering
Essay Authenticiteit en spiritualiteit

‘God is dood en wij hebben hem vermoord’, met dit citaat schreef de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche in de 19e eeuw geschiedenis. De dood van God betekent voor Nietzsche dat wij niet meer kunnen terugvallen op de christelijke normen en waarden die daarvoor de leidraad vormden, maar dat we op zoek moeten naar een moraal die niet meer gebaseerd is op de grondbeginselen van het christendom. De heersende gedachten over goed en kwaad en waarheid kwamen daarmee op losse schroeven te staan. Het citaat betekent in die zin meer een zoektocht naar een nieuwe fundering omtrent de morele waarden dan dat het iets concreets zegt over het bestaan van God.

Lees essay
Essay Authenticiteit is de zin van het leven

Na de toetsen, de groeispurt, het eerste vriendinnetje en loon vroeg Jonas zich af: ‘Waarom leef ik?’ Zoeken deed hem vinden dat dit een vraag is die velen bezighoudt. Men zou kunnen zeggen dat het de vraag van de mens is: Wat is de zin van het leven?

Lees essay
Essay Een kleine revolutie

De zon staat al hoog aan de hemel en werpt met al zijn kracht een genadeloze hitte op het aardoppervlak. Daar, helemaal alleen, verstoken van enige vorm van menselijk contact, aan de voet van de berg die hij al zo vaak gezien en beklommen heeft, waarvan hij elke rots, elke kiezelsteentje, elke oneffenheid kent. Aan de voet van die berg, die het toneel van zijn straf vormt en het instrument van zijn pijn, zien we Sisyphus.

Lees essay
Volgend hoofdstuk
Zelfverbetering



Alle essays en artikelen
Bekijk
Inhoudsoverzicht

Bekijk
Delen op

Facebook
Twitter